een initiatief van
ondersteund door
Volg ons
Sluiten
Wat ga jij doen
met verstand?
Wie een gebouw verduurzaamt door goedkope ledverlichting te plaatsen met een levensduur van drie jaar, heeft op papier een stap gezet. In werkelijkheid heeft hij over drie jaar een afvalprobleem en opnieuw een investeringsbehoefte.
Verduurzamen met verstand betekent dat de keuze voor ledverlichting niet alleen goed is voor de energierekening, maar ook voor het milieu, de levenscyclus van producten en de langetermijnambities van een organisatie.
Een ledarmatuur dat tien jaar meegaat onder garantie is duurzamer dan twee goedkope exemplaren die samen tien jaar overleven maar twee keer geproduceerd, getransporteerd en afgedankt moeten worden. De milieu-impact van een verlichtingsproduct zit voor circa 95 procent in de gebruiksfase, met name door het energieverbruik, en slechts 5 procent in de productie en het transport. Maar naarmate energie groener wordt, verschuift dat zwaartepunt richting de productiefase. Circulariteit en materiaalkeuze worden daarmee steeds relevanter, ook voor verlichting.
Steeds meer fabrikanten publiceren Environmental Product Declarations, EPD's, die inzicht geven in de milieu-impact van een armatuur over de gehele levenscyclus. Van grondstofwinning tot productie, gebruik en afdanking. Het zijn waardevolle documenten, maar ze zijn niet altijd onderling vergelijkbaar. Een EPD opgesteld in Duitsland hanteert andere rekenmethoden en emissiecijfers dan een EPD uit Zweden, onder meer door verschillen in de energiemix per land. Europese harmonisatie van EPD-methoden is hard nodig en er wordt aan gewerkt, maar het is een lang traject. Wie EPD's gebruikt als vergelijkingscriterium doet er goed aan zich te verdiepen in de gehanteerde methode.
De verlichtingssector beweegt zich langzaam maar zeker richting circulaire modellen. Refurbishing van armaturen, terugnameprogramma's van fabrikanten en modulaire ontwerpen waarbij drivers en lichtbronnen afzonderlijk vervangen kunnen worden, verlengen de levensduur van producten en verminderen afval. Dit sluit aan bij de EU Ecodesign-regelgeving, die steeds strengere eisen stelt aan repareerbaarheid, de beschikbaarheid van reserveonderdelen en de toegankelijkheid van reparatie-informatie voor professionals.
Voor vastgoedeigenaren en facilitair managers die werken aan BREEAM- of WELL-certificering is circulariteit een concreet aandachtspunt. BREEAM is een integraal duurzaamheidskeurmerk waarbij verlichting bijdraagt aan meerdere categorieën, waaronder energie, materialen en gezondheid. Circulariteit is daarbinnen deels verankerd maar nog niet volledig gestandaardiseerd. WELL staat los van BREEAM en richt zich specifiek op de gezondheid en het welzijn van gebruikers, met thema's als licht, luchtkwaliteit en thermisch comfort. Beide certificeringen worden in de markt steeds vaker gecombineerd, en verlichting speelt in beide een meetbare rol.
Onderzoeksbureau Berenschot berekende, in opdracht van o.a. de Nederlandse Lichtassociatie (NLA), dat een versnelde en volledige overstap naar ledverlichting in 2030 een CO2-reductie oplevert van 500 kiloton en een afname van het gasverbruik met 240 miljoen kubieke meter per jaar. Dat is de bijdrage van één maatregel, op één onderdeel van de gebouwde omgeving.
Voor organisaties die werken aan concrete CO2-reductiedoelstellingen, CSRD-rapportages of Science Based Targets is verlichting daarmee een van de meest toegankelijke posten om snel aantoonbare voortgang te boeken.
Duurzame verlichtingskeuzes beginnen bij de productselectie maar eindigen daar niet. Wie verduurzaamt met verstand, denkt ook na over onderhoud dat de prestaties op peil houdt, over vervanging die op het juiste moment plaatsvindt en over aansturing die het energieverbruik continu optimaliseert.
Een installatie die na vijf jaar niet meer wordt schoongemaakt, verliest tot 30 procent van zijn lichtopbrengst. Een installatie die blijft branden terwijl niemand aanwezig is, bespaart niet wat het kan besparen. En een installatie die na vijf jaar zijn technisch einde levensduur bereikt en vervangen en afgevoerd moet worden, is geen duurzame investering, hoe groen het product op papier ook leek. Verduurzamen is geen eenmalige investering. Het is een bewuste aanpak die doorloopt zolang het gebouw in gebruik is.
