Sturen met verstand

Wat lichtsturing inhoudt

Lichtsturing is het geheel van systemen en instellingen waarmee verlichting automatisch reageert op de omstandigheden in een ruimte. Aanwezigheidsdetectie schakelt licht in wanneer iemand een ruimte betreedt en uit wanneer die ruimte leeg is. Daglichtregeling past de kunstlichtintensiteit aan op basis van de hoeveelheid natuurlijk licht die beschikbaar is. Dimfuncties zorgen ervoor dat armaturen alleen het licht leveren dat op dat moment nodig is, niet meer en niet minder.

Samen kunnen deze functies het energieverbruik van een verlichtingsinstallatie met 30 tot 50 procent terugbrengen bovenop de besparing die al wordt gerealiseerd door de overstap naar ledverlichting. De totale besparing ten opzichte van conventionele verlichting kan daarmee oplopen tot 85 procent. Hoe groot de besparing uitvalt, hangt ook af van de bestaande situatie: hoe ouder en minder efficiënt de huidige verlichting, hoe groter het potentieel.

Van eenvoudig naar complex

Lichtsturing hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een eenvoudige bewegingssensor in een toilet of trappenhal is al een vorm van sturing die direct resultaat oplevert. Aan het andere einde van het spectrum staan volledige lichtmanagementsystemen die via DALI-protocollen of draadloze platforms honderden armaturen aansturen, loggen en op afstand beheren.

Tussen die twee uitersten ligt een breed palet aan mogelijkheden. Schakelgroepen die per zone worden ingesteld, sensoren die per werkplek reageren op aanwezigheid en daglicht, en tijdschakelaars die het gebruik afstemmen op de openingstijden van een gebouw. De juiste keuze hangt af van de situatie, het budget en de ambities van de opdrachtgever.

Voor installateurs en adviseurs is het kennen van dat palet een kerncompetentie. Voor facilitair managers en vastgoedeigenaren is het de sleutel tot een installatie die blijft presteren ook als de omstandigheden in het gebouw veranderen.

De vier voordelen van sturing

Slimme lichtsturing levert vier concrete voordelen op die verder gaan dan energiebesparing alleen. Ten eerste verlaagt sturing het energieverbruik structureel door alleen licht te leveren wanneer en waar dat nodig is. Ten tweede dalen de bedrijfskosten doordat minder branduren ook minder slijtage betekent, wat onderhouds- en vervangingsintervallen verlengt. Ten derde verlengt dimmen de technische levensduur van de installatie: een LED en driver die niet continu op vol vermogen draaien, degraderen langzamer en gaan aantoonbaar langer mee. En ten vierde verlaagt sturing de CO2-footprint van het gebouw, wat bijdraagt aan duurzaamheidsdoelstellingen en rapportageverplichtingen.

Sturing en netcongestie

Slimme aansturing heeft een effect dat verder reikt dan de energierekening van één gebouw. Berenschot berekende, in opdracht van o.a. de Nederlandse Lichtassociatie (NLA), dat een versnelde overstap naar ledverlichting gecombineerd met slimme sturing de piekbelasting op het net met 1,2 TWh kan verminderen. Dat is een bijdrage die individuele gebouwen samen leveren, maar die begint bij de keuze om te sturen met verstand.

Voor vastgoedeigenaren die te maken krijgen met beperkingen op hun netaansluiting of die anticiperen op toekomstige netcongestieproblemen, is slimme lichtsturing een concrete en relatief goedkope maatregel om de piekbelasting van hun pand te verlagen.

DALI, draadloos en gebouwintegratie

De technische mogelijkheden voor lichtsturing zijn de afgelopen jaren sterk uitgebreid. DALI, de digitale adresseerbare verlichtingsinterface, is een communicatieprotocol voor professionele lichtmanagementsystemen in grotere gebouwen. Het maakt individuele aansturing van armaturen mogelijk, biedt uitgebreide mogelijkheden voor rapportage en diagnose en integreert eenvoudig met gebouwbeheersystemen.

Draadloze sturingssystemen bieden een alternatief voor situaties waar bekabeling lastig of kostbaar is, zoals bij renovaties in gebouwen in gebruik. Ze zijn snel te installeren, flexibel aan te passen en steeds vaker volledig compatibel met de gangbare gebouwautomatiseringsplatforms.

In een smart building is verlichting geen op zichzelf staand systeem maar een integraal onderdeel van een intelligent gebouwecosysteem. Verlichtingsdata, zoals aanwezigheidspatronen en energieverbruik per zone, worden gedeeld met klimaatinstallaties, toegangscontrole en gebouwbeheersystemen. Zo draagt verlichting bij aan een gebouw dat zichzelf optimaliseert: minder energieverbruik, betere bezettingsgraad en een werkomgeving die zich automatisch aanpast aan de behoeften van de gebruikers. Voor vastgoedeigenaren en facilitair managers die werken aan een toekomstbestendig gebouw, is de integratie van verlichting in een smart building-strategie geen verre toekomst maar een concrete stap die nu al gezet kan worden.

De keuze tussen bekabeld en draadloos, tussen eenvoudige sturing en volledig geïntegreerd lichtmanagement, vraagt om een afweging die per situatie verschilt. Een goede adviseur of installateur maakt die afweging op basis van de feiten, niet op basis van wat toevallig op voorraad is.