Een goed lichtplan gaat verder dan het kiezen van een armatuur of het bepalen van het aantal lux. Het is de vertaling van de functie van een ruimte naar een comfortabele, energiezuinige en toekomstbestendige verlichtingsinstallatie.
Of het nu gaat om nieuwbouw of renovatie: een lichtplan begint altijd met de juiste uitgangspunten.
1. Een plattegrond of bouwtekening
De basis van ieder lichtplan is een tekening van de ruimte. Hierop zijn afmetingen, plafondhoogtes, ramen en eventuele obstakels zichtbaar. Op basis hiervan kan worden bepaald:
- waar armaturen worden geplaatst;
- hoeveel armaturen nodig zijn;
- hoe het licht gelijkmatig wordt verdeeld;
- welke invloed daglicht heeft op de ruimte.
2. De functie van de ruimte
Niet iedere ruimte stelt dezelfde eisen aan verlichting. Een kantoor vraagt om andere verlichting dan een magazijn, klaslokaal of zorginstelling.
Belangrijke vragen zijn:
- Welke werkzaamheden vinden er plaats?
- Hoe lang verblijven mensen in de ruimte?
- Is er sprake van beeldschermwerk?
- Zijn er specifieke normen of richtlijnen van toepassing?
De functie van de ruimte bepaalt onder andere het benodigde lichtniveau, de kleurtemperatuur en de mate van verblinding die acceptabel is.
3. De gewenste lichtkwaliteit
Een goed lichtplan kijkt verder dan alleen de hoeveelheid licht. Ook de kwaliteit van het licht speelt een belangrijke rol.
Denk hierbij aan:
- verlichtingssterkte (lux);
- gelijkmatigheid van het licht;
- beperking van verblinding (UGR);
- kleurtemperatuur (Kelvin);
- kleurweergave (CRI).
Voor werkplekken gelden bovendien eisen uit de NEN-EN 12464-1, waarin onder meer minimale verlichtingsniveaus en eisen voor visueel comfort zijn vastgelegd.
4. Nieuwbouw of renovatie?
Bij renovatie is het belangrijk om eerst de bestaande situatie in kaart te brengen:
- Welke armaturen zijn aanwezig?
- Kan het bestaande armatuur worden omgebouwd naar LED?
- Is vervanging door nieuwe armaturen verstandiger?
- Voldoet de huidige installatie nog aan de geldende normen?
De antwoorden op deze vragen bepalen welke oplossingen technisch en economisch het meest interessant zijn.
5. Slimme sturing en energiebesparing
Steeds vaker wordt verlichting uitgerust met intelligente functies, zoals:
- aanwezigheidsdetectie;
- daglichtregeling;
- dimmen;
- lichtscènes;
- centrale monitoring en beheer.
Met een lichtmanagementsysteem kan niet alleen energie worden bespaard, maar wordt de installatie ook flexibeler en toekomstbestendiger. Bovendien sluiten slimme verlichtingsoplossingen goed aan bij ontwikkelingen zoals de EPBD en de Smart Readiness Indicator (SRI).
6. Budget en toekomstplannen
Tot slot is het belangrijk om vooraf het beschikbare budget en de ambities voor de toekomst vast te stellen.
Wil je alleen overstappen naar LED? Of moet de installatie ook voorbereid zijn op:
- veranderend ruimtegebruik;
- gebouwautomatisering;
- Human Centric Lighting (HCL);
- monitoring van energieverbruik en bezetting?
Door hier vooraf rekening mee te houden, voorkom je dat een installatie binnen enkele jaren alweer moet worden aangepast.
Van uitgangspunten naar lichtplan
Een goed lichtplan brengt techniek, comfort, energieverbruik en gebruiksgemak samen. Door vooraf de juiste informatie te verzamelen, ontstaat een verlichtingsoplossing die niet alleen vandaag voldoet, maar ook klaar is voor de toekomst.
