Voor werkplekverlichting gelden in Europa duidelijke eisen. Deze zijn vastgelegd in de normen NEN-EN 12464-1 voor werkplekken binnen en NEN-EN 12464-2 voor werkplekken buiten.
De normen beschrijven welke verlichting nodig is om veilig, comfortabel en efficiënt te kunnen werken. Ze worden opgesteld door het Europese normalisatie-instituut CEN en in Nederland uitgegeven door NEN. Vanuit de Arbowet is een werkgever verplicht te zorgen voor goede arbeidsomstandigheden. De NEN-EN 12464 wordt daarbij in de praktijk vaak gebruikt om aan te tonen dat de verlichting aan deze verplichting voldoet.
Welke eisen stelt de norm?
De norm kijkt niet alleen naar de hoeveelheid licht, maar naar de kwaliteit van de volledige lichtomgeving. Belangrijke onderdelen zijn:
- Verlichtingssterkte (lux)
Voor iedere ruimte en taak geldt een minimale verlichtingssterkte, uitgedrukt in lux. Een standaard kantoorwerkplek vraagt bijvoorbeeld minimaal 500 lux, terwijl voor nauwkeurig of technisch werk hogere waarden kunnen gelden.
Sinds de herziening van 2021 is er meer ruimte om hogere verlichtingsniveaus toe te passen. Factoren zoals de leeftijd van gebruikers, de benodigde concentratie, de duur van de taak of een gebrek aan daglicht kunnen aanleiding zijn om één of meerdere stappen hoger te kiezen, bijvoorbeeld 750 of 1.000 lux.
- Beperking van verblinding (UGR)
Te felle lichtbronnen kunnen leiden tot hinderlijke verblinding en vermoeidheid. Daarom stelt de norm eisen aan de maximale UGR-waarde (Unified Glare Rating). Een goed armatuur beperkt directe verblinding en zorgt voor een comfortabele werkomgeving.
- Gelijkmatige lichtverdeling
Niet alleen de hoeveelheid licht is belangrijk, maar ook de verdeling ervan. Grote verschillen tussen lichte en donkere zones kunnen vermoeiend zijn voor de ogen. De norm stelt daarom eisen aan de uniformiteit van de verlichting.
- Lichtkleur en kleurweergave
De norm besteedt aandacht aan de kleurtemperatuur (uitgedrukt in Kelvin) en de kleurweergave van licht. Een passende lichtkleur en een goede kleurweergave dragen bij aan comfort, concentratie en het correct herkennen van kleuren.
- Flikkering en stroboscopische effecten
Moderne verlichting moet vrij zijn van hinderlijke flikkering. Hoewel de norm hier beperkt op ingaat, verwijst zij naar meetmethoden voor flikker- en stroboscopische effecten. Deze aspecten zijn ook opgenomen in de Europese Ecodesign-regelgeving.
Wat is er veranderd in de norm van 2021?
De herziening van 2021 sluit beter aan op moderne werkplekken en veranderende gebruikersbehoeften. De belangrijkste wijzigingen zijn:
- Meer aandacht voor hogere verlichtingsniveaus wanneer de situatie daarom vraagt, kortom een afweging van de visuele taak vs. de persoon (leeftijd) die deze dient uit te voeren;
- Extra aandacht voor de totale lichtomgeving, waaronder wand- en plafondreflecties;
- Meer nadruk op de relatie tussen werkplek, directe omgeving en achtergrond;
- Uitgebreidere richtlijnen voor het beperken van verblinding;
- Aandacht voor de visuele én niet-visuele effecten van licht, zoals de invloed van licht op welzijn en alertheid.
De norm schrijft hierbij geen Human Centric Lighting (HCL) voor, maar erkent wel het belang van deze ontwikkelingen en de mogelijke invloed van licht op het welzijn van gebruikers.
Meer dan alleen voldoen aan een norm
Een verlichtingsinstallatie die voldoet aan NEN-EN 12464 biedt meer dan alleen voldoende licht. Goede werkplekverlichting draagt bij aan comfort, productiviteit, veiligheid en welzijn.
Daarom wordt bij moderne lichtontwerpen steeds vaker gekozen voor dimbare LED-verlichting, daglichtregeling en slimme lichtsturing. Hiermee kan de verlichting beter worden afgestemd op de gebruiker én blijft de installatie flexibel voor toekomstige wensen en eisen.
